'मी मृत्यूपेक्षा मोठा आहे': जसपाल राणा यांनी रवींद्रनाथ टागोरांच्या 'मृत्युंजय'ला कसे जीवन दिले?

नवी दिल्ली: दिवंगत शूटिंग लिजेंड जसपाल राणा यांच्या इंस्टाग्राम प्रोफाइलला तुम्ही कधी भेट दिली आहे का? जर तुम्ही असे केले तर, पहिली गोष्ट जी डोळा पकडते ती म्हणजे त्याच्या बायोमधील ओळ. देवनागरीमध्ये लिहिलेले आहे: “जब मृत्यु निश्चित हो, स्वयं को अच्छे कारण के लिए समर्पित करना सर्वोत्तम है.“

इंग्रजीत अनुवादित केले आहे, हे त्याचे मूळ तत्वज्ञान प्रकट करते. “जेव्हा मृत्यू अपरिहार्य असतो, तेव्हा एखाद्या चांगल्या कारणासाठी स्वतःला समर्पित करणे ही सर्वोच्च कृती असते.”शुक्रवारी पहाटे, आशियाई खेळ, राष्ट्रकुल खेळ आणि आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये अनेक सुवर्णपदके जिंकणाऱ्या राणाने त्याच्या ५० व्या वाढदिवसाच्या अगदी पंधरवड्यापूर्वी अखेरचा श्वास घेतला आणि त्या पंथानुसार जगणाऱ्या एका कमी व्यक्तीसह जग सोडून गेले.18 व्या वर्षी अर्जुन पुरस्कारप्राप्त राणा लवकरच प्रशिक्षक बनणार आहे आणि मनू भाकर, सौरभ चौधरी आणि अनिश भानवाला यांसारख्या विश्वविजेते बनणार आहे. त्याच्या कर्तृत्वासाठी, त्याला 2020 मध्ये द्रोणाचार्य पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले, त्याच्या आधी, भाकरमध्ये, ऑलिम्पिकच्या एकाच आवृत्तीत दोन पदके जिंकून इतिहास रचला.गेल्या वर्षी, त्यांनी भारतीय नेमबाजी संघाचे उच्च-कार्यक्षमता प्रशिक्षक म्हणून पदभार स्वीकारला. आणि यामुळे, या उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला तो ISSF विश्वचषक स्पर्धेसाठी म्युनिकला गेला.महिलांच्या 10 मीटर एअर पिस्तूल गटात हरियाणातील भिवानी येथील 22 वर्षीय मुस्कानचा समावेश होता. मनू भाकर, सुरुची सिंग आणि ईशा सिंग यांसारख्या प्रस्थापित नावांनी वेढलेला, एक उगवता नेमबाज सहज भारावून गेला असता. पण जसपाल राणाच्या नजरेत असे कधीच झाले नाही.हरियाणातील गुरु द्रोणाचार्य नेमबाजी अकादमी चालवणारे आणि सुरुचीचे वैयक्तिक प्रशिक्षक म्हणून काम करणारे सुरेश सिंग यांनी टाईम्सॉफइंडियाला सांगितले की, “आत्ताच, जेव्हा आमची मुले जर्मनीला गेली, तेव्हा माझी मुलगी मुस्कान गेली होती आणि सुरुचीही गेली होती.” com. “म्हणून माझ्या मुलीने सहज उल्लेख केला की, 'सर, माझ्याकडे हे नाही.' तिला आवश्यक असलेली काही वस्तू होती, ती काय होती ते मला आठवत नाही. जसपाल सर लगेच म्हणाले, 'काय गरज आहे बेटा? मी आत्ता आणतो.' तो स्वतः एका स्टॉलवर गेला, तो विकत घेतला आणि तिला दिला. तिने पैशाबद्दल विचारले असता तो म्हणाला, 'नाही, बेटा, पैसे नाहीत. मी तुझ्यासाठी आणले आहे, घे.' तो खूप मोकळ्या मनाचा माणूस होता.”त्याची पौराणिक स्थिती असूनही, राणा नियमितपणे राष्ट्रीय सेटअपच्या बाहेर काम करणाऱ्या तळागाळातील प्रशिक्षकांचे प्रमाणीकरण आणि प्रोत्साहन देण्याच्या मार्गापासून दूर गेला.“त्याच्या तुलनेत, मी खूप लहान प्रशिक्षक आहे. आर्मीमधून आल्यावर, त्याने जे काही केले त्याच्या जवळपास मी काहीही साध्य केलेले नाही,” सुरेश म्हणाला. “पण जेव्हाही आम्ही कुठेतरी भेटायचो तेव्हा तो म्हणायचा, 'भाऊ, तुम्ही चांगले प्रशिक्षक आहात. तुम्ही चांगली मुले तयार करत आहात. तुम्ही भारतासाठी प्रतिभा निर्माण करत आहात. आम्ही या मुलांना पुढे नेऊ, तुम्ही अजिबात काळजी करू नका.' तो नेहमीच खूप मदत करत असे. ते म्हणायचे, 'तुम्हाला कोणत्याही मुलासाठी काही विचारायचे असेल तर तुम्ही मला नेहमी विचारू शकता.''त्याच्यासाठी, तांत्रिक अंतर्दृष्टी ही केवळ त्याच्या वैयक्तिक विद्यार्थ्यांसाठी मालकीची माहिती नव्हती. वेगळ्या अकादमीतील तरुण नेमबाजाने तांत्रिक समायोजन किंवा त्वरित टिप मागितल्यास, तो धीराने शॉटचे यांत्रिकी तोडून त्यांच्या मागे गल्लीत उभा राहायचा.जेव्हा संघ भारतात परतला तेव्हा सुरेश म्युनिक वर्ल्ड कपमधून परतलेल्या विद्यार्थ्यांचे स्वागत करण्यासाठी पहाटे 2:00 वाजता विमानतळावर होता. तिथेच राणा शारीरिक त्रासात असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले.“जर्मनीपासूनच त्याला आधीच काही त्रास होत होता,” सुरेश आठवला. “आणि जेव्हा तो फ्लाइटमधून उतरला तेव्हा त्याला खूप घाम फुटला होता. तो अस्वस्थ दिसत होता. पहाटेचे 2 वाजले होते, पण विमानतळावरून बाहेर पडताच तो थेट हॉस्पिटलमध्ये गेला.”जेव्हा त्याच्या अचानक निधनाच्या बातमीने शूटिंग बिरादरी हादरली तेव्हा राष्ट्रीय संघ डेहराडून, उत्तराखंड येथे एका शिबिरासाठी जमला होता, जिथे राणाचा जन्म झाला होता. संपूर्ण परिसंस्थेला त्याने आकार देण्यास मदत केली ती त्याच्या जन्मस्थानी होती, परंतु तो कोठेही दिसत नव्हता.मनु भाकर यांच्यापेक्षा फार कमी लोकांना पोकळी अधिक तीव्रतेने जाणवली.सुरेश पुढे म्हणाले, “मनु आज प्रचंड वेदना सहन करत आहे कारण तो तिचा वैयक्तिक प्रशिक्षक होता.” “संपूर्ण टीम इथे आहे. मनूला बातमी मिळताच ती लगेच दिल्लीला निघून गेली.”देशासाठी पदके जिंकणे आणि त्यातील काही उत्कृष्ट कलागुणांना प्रशिक्षित करणे यापलीकडे, कदाचित त्याचा सर्वात मोठा वारसा उदारतेच्या कृतींमध्ये आहे ज्यामुळे एका तरुण खेळाडूला दिसले, सहकारी प्रशिक्षकाला मूल्यवान वाटले आणि त्याच्या एका विद्यार्थ्याने तिला अंतिम श्रद्धांजली वाहण्यासाठी राष्ट्रीय शिबिर सोडले. आपण जसपाल राणाला शूटिंग रेंजमध्ये फिरताना पुन्हा कधीही पाहू शकणार नाही, पण तो खरोखरच निघून जाईल का?आपले जीवन संपूर्णपणे “अच्छे कारण” (चांगल्या कारणासाठी) समर्पित करून, राणाने रवींद्रनाथ टागोर यांच्या प्रसिद्ध कवितेतील शेवटच्या ओळींना जीवन दिले, “मृत्युंजय” (मृत्यूचा विजेता):“तुम्ही कितीही महान झालात तरी तुम्ही मृत्यूपेक्षा मोठे नाही. हे अंतिम शब्द सोडून मी निघून जाईन: मी मृत्यूपेक्षा मोठा आहे.”